Wat eet een Fries over 5 jaar? Deze vraag stond centraal tijdens de Studium Generale van Hogeschool Van Hall Larenstein (HVHL) in Leeuwarden. Gelukkig blijven we onze boterham eten. Maar wellicht doen we daar in 2029 ander beleg op.
Tijdens de Studium Generale bespreken we thema’s waarover een dialoog mogelijk is, legt Niek de Boer, directeur onderzoek van HVHL uit. “Vaak gaat het over transities. Met elkaar gaan we de dialoog aan. Vanuit verschillende benaderingen en standpunten proberen we samen oplossingen te komen.”
Als start van deze bijeenkomst heeft hij ChatGPT gevraagd wat een Fries in 2050 eet. “Het antwoord was: duurzaam en lokaal voedsel. Biologisch wordt nog wel genoemd, maar het gaat voornamelijk om regeneratieve landbouw. Met name de eiwittransitie springt naar voren. Ook het klimaat is heel belangrijk. Verder worden ook geavanceerde voedseltechnologie, fermentatie en personalisatie genoemd.” Daarna heeft De Boer gevraagd wat een bioloog en een boer in 2050 belangrijk vindt. “Het antwoord was: duurzame voedselsystemen, kringlooplandbouw en recycling. In 2050 zijn ze er dus eens geworden.”
Transitiecoalitie
Yvonne Faber en Zsuzsan Proos-Huijsmans van de Transitiecoalitie Voedsel gaan vervolgens dieper in op de voedseltransitie. Welke verschillende fasen zijn er? Hoe kunnen agri- en productiebedrijven bijdragen aan de voedseltransitie?
Het is belangrijk om het transitiemodel in de gaten te houden, benadrukt Faber. “Een transitie is een proces van fundamentele verandering. Deze heeft ook ecologische en maatschappelijke impact op de cultuur en structuur van een samenleving. Bij een transitie gaat het niet alleen over iets nieuws opbouwen, maar ook iets afbreken. Eerst is er sprake van een optimalisatie van het oude systeem. Op een gegeven moment begint dat te destabiliseren. Er ontstaat discussie. De discussie wordt groter. Er zijn zoveel verschillende meningen waardoor het heel ingewikkeld wordt. Daardoor gaat het systeem uitfaseren. Vervolgens vindt er een nieuwe opbouw plaats. In niches bedenken mensen nieuwe ideeën. Daarna volgen institutionalisering, stabilisatie en een nieuwe optimalisatie, waarna het proces weer opnieuw begint.”
Voor de aanwezigen hebben de sprekers de volgende boodschap: “Kennisdeling en kennisuitwisseling kan het proces versnellen. Je bent een onderdeel van de transitie. Ondersteun de koplopers. Maar vergeet de afbouwers niet. Voor hen is het ook niet gemakkelijk.”
Gezonde voeding
Jennifer Plein is al 29 jaar diëtist/voedingskundige. De laatste drie jaar is ze werkzaam in Bakkeveen, waar ze nauw samenwerk met leefstijlarts Jon Brouwers. “Haar missie is om van Bakkeveen het gezondste dorp van Nederland te maken. Hiervoor heeft ze de Blue zone Bakkeveen opgericht, waarmee activiteiten worden ontplooid waar alle inwoners aan mee kunnen doen”, legt Plein uit.
Als diëtist vraagt ze vaak aan haar cliënten om op te schrijven wat ze per dag eten. “Daaruit blijkt dat veel mensen houden van stamppot in alle vormen met rookworst of met gehakt. Op zaterdag eet men vaak patat met een snack. Ook eet men in het weekend regelmatig een borrelplankje met worst en verschillende kaassoorten. Naast de typisch Nederlandse gerechten kiezen we bij het avondeten ook vaak voor een buitenlandse maaltijd in de vorm van rijst of pasta met vlees. Op het brood eten we heel graag hagelslag, maar ook kaas. Bij de lunch drinken we vaak karnemelk. Zuivel wordt dus op allerlei manieren geconsumeerd.”
Teveel bewerkte voeding
Hieruit blijkt volgens Plein dat we dagelijks veel bewerkt voedsel eten. “Van een stukje vlees, tot koken met pakjes en zakjes -al is het maar voor de jus-. Ook eten en drinken we veel zuivelproducten. Deze producten zijn hoog in verzadigd vet en vaak ook hoog in zout. Het vezelgehalte is matig. En naast de drie hoofdmaaltijden worden veel tussendoortjes geconsumeerd.”
Dat levert allerlei klachten op, zoals vermoeidheid, weinig energie, darmziektes, darmklachten, hart- en vaatziektes, suikerziekte, auto immuunziektes, gewrichtsklachten, hormonale klachten, overgewicht en ondergewicht. “Met voldoende beweging, slaap, het verminderen van stress, niet roken, beperkt alcoholgebruik en gezond eten kunnen we ons lichaam een stuk gezonder maken”, is de ervaring van de diëtist. “Op het gebied van eten gaat het daarbij om drie hoofdmaaltijden per dag die goed vullen, veel onbewerkt voedsel, veel vezels en de focus op plantaardige eiwitten. Dierlijke eiwitten bevorderen laaggradige ontstekingen, terwijl je deze met plantaardige eiwitten juist kunt verminderen.”
Onderzoek
Tot slot vertelt lector eiwittransitie Martina Sura hoe het Cluster Food van het Living Lab door middel van onderzoek een bijdrage levert aan de eiwittransitie. “Voor een gezonde voedseltransitie moet je aan verschillende knoppen draaien”, legt ze uit. “We moeten met elkaar in transitie komen. Dus niet alleen het individu, maar integraal.”
“Gezond voedsel voor iedereen. Dat is best een opgave”, benadrukt Sura. “Hiervoor hebben we een leeromgeving nodig, dus een living lab. Multidisciplinariteit, dus alle disciplines bij elkaar. Dat is de sleutel. Zo kunnen we stappen zetten voor een voedseltransitie in de regio.”
En wat eet een Fries dam over 5 jaar? “Hybride zuivel, meer groenten en fruit, minder vlees, af en toe alternatieve eiwitten, meer bonen, meer gevarieerd, duurzaam en gezond.”